Gawo 10: Kuthana ndi Kuopsa kwa Tizilombo mu Groundnuts
Kusamalira chiwopsezo cha chiponde kungakhale kovuta ndipo ndikofunikira kwambiri kuti mukhale ndi njira yopambana komanso yokhazikika yopangira mtedza. Chida chothana ndi tizirombo chapangidwa kuti chithandizire alimi ndi alangizi awo m'Malawi kuti awone kuopsa kwa kuchepa kwa zokolola kapena kuipitsidwa kwa poizoni wa aflatoxin. Chida chowopsa chimalola ogwiritsa ntchito kudziwa ngati mapulani omwe apanga amachepetsa zokolola zotayika ku tizirombo kapena zovuta zina. Zochita zomwe zingachepetse chiopsezo mwanjira ina zitha kuyambitsa vuto m'dera lina.
Chida chowopsa ku Malawi chimaganizira izi:
Tsiku lobzala
Kukonzekera kwa nthaka
Kuchuluka kwa zomera
Aphid spray
Mbewu inoculant
Mitundu yosiyanasiyana ya fungicide
Gypsum
Kasinthasintha wa mbeu
Kukumba tsiku
Feteleza
Kuyanika
pH ya nthaka
Kusunga
Kuti mupeze chida chowopsa, tsatirani izi.
1. Pitani ku webusayiti: https://davidjordan.wordpress.ncsu.edu/resources/.
2. Sankhani Malawi ndikutsatira malamulo a skrini.
3. Lowetsani deta m'zigawo zonse kumanzere kwa chinsalu (onani Zithunzi 10.1, 10.2. ndi 10.3 kwa zitsanzo).
4. Ganizirani za ngozi monga momwe zasonyezedwera pa madontho ofiira, achikasu ndi obiriwira. Kuchuluka kwa madontho ofiira, achikasu, kapena obiriwira kumanja kwa sikirini kumasonyeza kuopsa kwa mtedza wokolola komanso kuipitsidwa ndi aflatoxin.
5. Ngati kuli kofunikira, sinthani machitidwe kuti muchepetse chiopsezo, koma dziwani kuti chiwopsezo cha tizirombo tina chikhoza kukhudzidwa komanso kuti ndalama zopangira zisintha.
6. Kumbukirani kuti chida chowopsa ndichokonzekera nyengo isanakwane. Pafupifupi alimi onse amayamba ndi ndondomeko koma akuyenera kusintha malinga ndi nyengo, kubuka kwa tizilombo, ndi zovuta zachuma. Chida ichi chidapangidwa kuti chithandizire alimi kuyamba nyengoyi posankha njira zochepetsera kuopsa kwa tizirombo komanso kuzindikira tizirombo tomwe tingawononge kukolola kwa mtedza munyengo. Chida chowopsa chikusinthidwa pano kuti chiwonetse mitundu yatsopano, kupanga ndi kasamalidwe ka tizirombo, ndikuphatikiza gulu la kasamalidwe ka udzu.
Zitsanzo za Kuopsa kwa Kukolola Mtedza ndi Kuwonongeka kwa Aflatoxin
Chida chowopsachi chimapereka mfundo zingapo zopangira kapena zowononga tizilombo m'munda zomwe zimakhudza kukolola kwa mtedza ndi kuipitsidwa kwa aflatoxin. Chidachi chimaphatikizaponso chiopsezo cha kuipitsidwa kwa aflatoxin mukatha kukolola panthawi yowumitsa ndi kusunga. Kusiyanasiyana kwa mfundo kumaperekedwa mu Zithunzi 10.1 ndi 10.2. Zowopsa zachiwopsezo zikuwonetsedwa mu Zithunzi 10.3 ndi 10.4. Mlimi akamatsatira njira zothanirana ndi tizirombo zomwe sizingagwire bwino ntchito pakukulitsa zokolola, ndiye kuti zokolola zimakhala zochepa (Table 10.3). Ngakhale mtedza wotuluka m'munda ukhoza kukhala wotsika, kusankha tsiku losakumba bwino komanso kutsatira njira zosaunika bwino ndi zosungirako kungakhudzenso kuipitsidwa kwa aflatoxin. Pachitsanzo chokhudzana ndi Chithunzi 10.3, mlimi ayenera kusintha njira zambiri zopangira ndi kusamalira tizilombo, komanso njira yake yowumitsa ndi kusunga, kuti apange ndikupereka mtedza wapamwamba komanso wotetezeka pamsika. Ndizodziwikiratu kuti alimi ang'onoang'ono sangathe kupeza njira zonse zamakono zomwe zingateteze zokolola ndikuchepetsa kuipitsidwa kwa aflatoxin. Komabe, pali njira zina m'munda komanso pambuyo pokolola zomwe zingapangitse kukolola bwino.
Njira yabwino kwambiri yotetezera zokolola ndi kuchepetsa kuipitsidwa kwa aflatoxin ikuwonetsedwa mu Chithunzi 10.4. N'zokayikitsa kuti alimi onse angagwiritse ntchito kasamalidwe kabwino pa sitepe iliyonse. Komabe, alimi akuyenera kuyesetsa kupanga njira yolima komanso njira yolumikizirana pambuyo pokolola potengera kuchuluka kwa zinthu zomwe zafotokozedwa pa chithunzi 10.4.
Zitsanzo zitatu zenizeni zikuperekedwa mu Zithunzi 10.5, 10.6, ndi 10.7. Muchitsanzo chimodzi, mtundu wolekerera mawanga umabzalidwa ndipo palimodzinso ntchito yopalira. Pambuyo pokolola, mtedza umaumitsidwa pamatepi kuti achepetse kuipitsidwa ndi aflatoxin (Chithunzi 10.5). Komabe, njira iyi imalepheretsedwa ndi tsiku lobzala mochedwa lomwe 42 limayika pachiwopsezo zokolola komanso chitetezo cha chakudya chifukwa cha aflatoxin. Ngati chida chowopsa chikagwiritsidwa ntchito pokonzekera, mlimi atha kuona kuti tsiku lobzala ndilofunika kwambiri ndipo ayenera kuchita zonse zomwe angathe kuti abzale kumayambiriro kwa nyengo.
Muchitsanzo chachiwiri (Chithunzi 10.6), mlimi amasankha tsiku lobzala mochedwa, koma amagwiritsa ntchito njira zina zobzala ndi kusamalira tizilombo kuti ateteze zokolola. Feteleza amathiridwa, nthaka pH ndi yokwera, kulamulira udzu kumachulukidwa ndipo kukumba kumachitika pa nthawi yoyenera. Pambuyo pokolola, nyembazo zimauma m'njira yotetezera kuti zisaipitsidwe ndi dothi komanso kuti zisamanyowetse ndi kuyanika. Mtedza umauma mpaka chinyezi chokwanira ndikusungidwa m'matumba omata. Ngakhale njira imeneyi ikuwoneka kuti imateteza zokolola komanso kuchepetsa kuipitsidwa kwa aflatoxin, chiopsezo chachikulu chidakalipo chifukwa cha mwayi woti nyengo yowuma idzabwerenso mbewu zisanakhwime.
Mu chitsanzo chomaliza (Chithunzi 10.7), mtedza umafesedwa kumayambiriro kwa mwezi wa December osati kumayambiriro kwa February. Izi zidapangitsa kuchepa kwa chiwopsezo cha zokolola komanso chitetezo chazakudya kudzera pakuchepetsa chiopsezo cha kuipitsidwa kwa aflatoxin. M'zitsanzo zonse zisanu, mlimi ndi akatswiri azalimi omwe akupanga malingaliro atha kuwona mtengo wofananira wa machitidwe. Mavuto azachuma amatha kuchepetsa zomwe zingagwiritsidwe ntchito kuteteza zokolola ndikuchepetsa kuipitsidwa ndi aflatoxin. Chida chowopsa chimapereka njira yowunikira phindu ndi ndalama zomwe zimagwirizanitsidwa ndi phukusi lopanga mwatsatanetsatane zomwe zitha kuchepetsa chiwopsezo ku zokolola komanso chitetezo chazakudya kudzera mu kuchepetsa aflatoxin.
