Gawo 7: Kuyanika ndi Kusunga Mtedza
Wunikani Mtedza Mwachangu
Kuti mtedza ukhale wabwino komanso kuti nkhungu isakule, mtedza uyenera kuumitsa mwachangu. Ngati mtedza sunachotsedwe msanga m'zomera, nyembazo zitembenuzidwe moyang'ana kumwamba ndi kugwedezeka kwa dothi kuchokera kumizu ndi mdulidwe momwe zingathere. Izi zidzalola kuti mpweya uziyenda m'makoko ndi kuchepetsa nthawi yofunikira kuti awunike (Chithunzi 7.1). Ngati mtedza wakumbidwa ndikuchotsedwa nthawi imodzi, makoko ayenera kuikidwa pa tarps kapena zinthu zomwe zimatchinga pakati pa makoko ndi nthaka. Izi zidzawonjezeranso liwiro la kuyanika ndikuteteza nyemba ku tizilombo toononga komanso kuwonongeka kwa nkhungu.
Njira yowumitsa nthawi zambiri imakhala gawo lofunikira kwambiri pakuwongolera kuipitsidwa kwa aflatoxin. Zochita m'munda zitha kusokonezanso kuipitsidwa ndi aflatoxin, koma kuyanika kosakwanira kungayambitse kuphulika kwa nkhungu ndi kuipitsidwa kwambiri komwe kumasungidwa. Mtedza uyenera kuumitsidwa ku chinyezi chochepera 10% musanawuike mosungira. Mtedza m'munda nthawi zambiri umawumitsidwa mpaka pafupifupi 10% musanachotsedwe ku mipesa. Kuvula uku kumachitika nthawi zambiri ndi timitengo zomwe nthawi zambiri zimawononga makoko. Kwa alimi ang'onoang'ono chiwerengerochi chingakhale chovuta kuchilingalira. Alimi ambiri amagwiritsa ntchito njira yogwedeza pang'ono poto, zomwe zimatha kumveka ngati zowuma. Ma Pods omwe amapanga phokosoli angafunikire kuumitsa pang'ono kuti atsimikizire kuti ali otetezeka ku nkhungu. Mamita a chinyezi alipo ndipo atha kugwiritsidwa ntchito pamudzi kapena pagulu. Ndikofunikira kuumitsa makoko pang'onopang'ono ndikusamalira makoko mosamala ngati akuyenera kubzala mbewu chaka chotsatira.
Sungani Bwino Mtedza
Chofunikira choyamba pakusunga kernel ndikuchepetsa kuipitsidwa kwa aflatoxin ndikuumitsa mtedza kuti ukhale ndi chinyezi chochepa mwachangu ndikusuntha mtedza wouma kumalo osungira mwachangu momwe mungathere. Kusungirako mtedza wotsala ndi chigoba ndikoyenera chifukwa chipolopolocho chimateteza ku tizirombo topezeka m'malo osungiramo ndipo chimateteza maso kuti zisawonongeke. Ngakhale kuti n'zovuta kukwaniritsa, makamaka kwa alimi ang'onoang'ono, kusunga mtedza m'matumba otetezedwa kutali ndi makoma ndi pansi kumapangitsa kuti mpweya uziyenda komanso kumachepetsa chinyezi. Kuyenda kwa mpweya pamalo amthunzi kungathenso kuchepetsa kutentha. Kuchepa kwa kernel ya mtedza komanso kukula kwa nkhungu zomwe zimapangitsa kuti pakhale kuipitsidwa kwa aflatoxin kumachitika chinyontho ndi kutentha kwakukulu. Ngati matumba osungira apulasitiki omwe amatha kutsekedwa ndi hermetic alipo, mtundu wa njere zanthaka ukhoza kusamalidwa komanso kuthekera kwa kuchuluka kwa aflatoxin pakusunga kuchepetsedwa. Ngati izi zitagwiritsidwa ntchito ndikofunikira kuti chinyezi cha mtedza chikhale 8% kapena kuchepera ndipo matumba azikhala osindikizidwa. Ngati chinyezi cha mtedza n'chambiri ndipo matumba atsekedwa, nkhungu ndi zotsatira za aflatoxin zimatha kuwonjezeka kwambiri.
7.1 - Mtedza wongokumbidwa kumene uyenera kugwedezeka pansi ndikuyala makokowo mmwamba, kuti asakhudze pansi.
7.2 - Ngati kuli kofunika kuyanikanso, mtedza uyenera kuwazidwa pa phula
Kufunika Kochepetsa Aflatoxin M'munda, Panthawi Yowumitsa komanso Posungira
Chisamaliro cha kasamalidwe kasamalidwe ka nthawi yokolola isanakolole ndi pambuyo pokolola ndikofunikira kuti tipereke mankhwala otetezeka omwe angathe kukonzedwanso, kugulitsidwa kwa ogula ndi kutumizidwa kunja. Makhalidwe abwino ndi chisamaliro cha mtedza asanausungidwe akhoza kukhala ndi zotsatira zazikulu pa kuthekera kwa kuwonjezeka kwa kuipitsidwa kwa aflatoxin pamene akusungidwa. Kuphatikizira machitidwe omwe amapititsa patsogolo thanzi la mbewu m'munda sikumangowonjezera zokolola komanso kumachepetsa kuipitsidwa ndi nkhungu ndi kuipitsidwa ndi aflatoxin. Machitidwe monga kuchuluka kwa chonde komanso kuteteza ku tizirombo m'munda kumapangitsa kuti nkhungu zochepa zifike poumitsa. Mitundu yolimbana ndi tizirombo komanso kasinthasintha wabwino wa kasinthasintha pamodzi ndi machitidwe ena amawongolera thanzi la mbewu. Kuyanika msanga komanso kusakhudzidwa pang'ono kwa mtedza m'nthaka kumene nkhungu zimapezeka nthawi zambiri kumachepetsa kuchuluka kwa nkhungu zopanga aflatoxin zomwe zimasungidwa. Ndikofunika kusunga mtedza wokwezeka pansi (mwachitsanzo, pamtengo wamatabwa), komanso pansi pa malo ozizira ndi owuma ngati n'kotheka. Nkhungu imatha kukula kwambiri ngati chinyezi ndi kutentha kuli kokwera. OSATI kunyowetsa kapena kuwonjezera madzi pamitsuko pamene mukutsuka. Izi zimawonjezera mwayi wokhala ndi kuipitsidwa kwa aflatoxin. Matumba osindikizidwa amapanga malo otetezedwa osati ku chinyezi komanso ku tizilombo toyambitsa matenda a arthropod ndi vertebrate. Ndikofunikira kuti mtedza awumitsidwe mpaka kufika msinkhu womwe ukufunidwa musanamange matumba. Kutsekera matumba okhala ndi mtedza pa chinyezi chambiri kungayambitse ngozi.
Zochita Zochepetsa Kuwonongeka kwa Aflatoxin
Nthawi zambiri, kumera kwa mtedza wathanzi m'munda kumachepetsa kuipitsidwa ndi aflatoxin mu mbewu zisanakolole. Zomera zopsinjika nthawi zambiri zimavutika ndi kuchuluka kwa aflatoxin. Chifukwa chake, sitepe yoyamba pakuwongolera aflatoxin ndi kupanga mbewu yathanzi, yobala zipatso zambiri zomwe ziyeneranso kupangitsa kuti phindu liwonjezeke. Izi sizinganenedwe mopambanitsa mu pulogalamu ya kasamalidwe ka aflatoxin kuti kupanga mtedza wokolola kwambiri komanso wopindulitsa ndiyo njira yabwino kwambiri yopezera phindu poyambira.
Zithunzi 7.3 ndi 7.4 yerekezerani njira zomwe zimapititsa patsogolo thanzi la zomera m'munda (mwachitsanzo, feteleza, kuchepetsa pang'ono matenda ndi nsabwe za m'masamba, ndi kupalira kowonjezera) ndi machitidwe a alimi achikhalidwe. Pakafukufuku amene anachitika m’midzi ya kumidzi, mtedza wotsatira njira zonse ziwiri m’munda unkaumitsidwa pansi kapena pa phula zomwe zimateteza mtedza kunthaka ndipo zimalola kuti mtedza uphimbidwe kapena kusunthidwa pobisalira msanga mvula ikagwa.
7.3 - Kuwonongeka kwa Aflatoxin pambuyo pa miyezi inayi yosungidwa pamene njira yabwino idakhazikitsidwa nthawi yokolola isanakolole komanso pambuyo pokolola poyerekeza ndi zomwe mlimi amachita.
Kenako mtedzawo ankauika m’matumba a ma poly kapena ankauika m’matumba omata. Zotsatira za m’midzi isanu ndi umodzi zinasonyeza kuti kuchita bwino pa sitepe iliyonse ya ndondomekoyi kunathandiza kuti aflatoxin achepe pamene mtedza unachotsedwa pambuyo pa miyezi inayi yosungidwa. Ubwino wa maso a zipolopolo udalinso wokwezeka pamene njira yabwino idakhazikitsidwa. Mtundu wapamwamba kwambiri komanso wocheperako wa aflatoxin udawonedwa pamene mchitidwe wowongolera udagwiritsidwa ntchito pa sitepe iliyonse. Ngakhale kuti kukwera kwa mtedza kumabweretsa kuposa kuchotsera mtengo wa tarp ndi matumba otsekedwa, alimi sangakwanitse kugula zipangizozi mokwanira koma akhoza kuphatikizira njira imodzi kapena ziwiri zowongola bwino. Zotsatira zake zitha kukhala maso owonongeka ochepa komanso aflatoxin yocheperako kuti mapurosesa athane ndi kutsika kwamtengo.
7.4: Kulemera kwa njere zabwino zitatha miyezi itatu yosungidwa pamene njira yabwino idakhazikitsidwa nthawi yokolola isanakolole komanso ikatha kukolola poyerekeza ndi momwe alimi amachitira.
